A+ A A-

رفراندوم "استقلال کردستان عراق" چند نکته ژئوپلتیک

Share


رفراندوم" استقلال كردستان عراق" اعلام شده توسط حكومت اقليم كردستان كه قرار است روز بيست و پنجم سپتامبر برگزار شود، عارى از مشكلات ژئوپلتيك درون عراق نيست. به نظر مى رسد كه اين پروژه - صرفنظر از مطلوبيت يا ضرورت آن- هنوز از نظر سياسى پروژه اى پاخورده نيست و به عبارت ديگر هنوز مجريان اين پروژه تصوير دقيق و روشنى از آن ندارند يا در ابهام نگه داشته اند. بخشى از اين ابهام و ناروشنى به حزب دمكرات كردستان بر مى گردد كه اين رفراندوم را عمدتا ًبراى اهرم فشار بر دولت مركزى عراق براى سهم خواهى بيشترو به نسبت كمترى تثبيت حزب خود به عنوان نيروى اول ناسيوناليسم كرد برگزار مى كند. مشكل ديگر به ناآمادگى سياسى جامعه بر مى گردد كه در تاريخى مملو از جنگ، خون، آوارگى، بى حقوقى عميق و گسترده - كه ناسيوناليسم كرد با احزاب آن خود بخشى از عوامل اين تاريخ هستند- هنوز درك روشنى از اين پروژه مهم سياسى و نقش و جايگاه خود ندارد و مى تواند به سهولت به بازى گرفته شود. در اين نوشته به يكى از مسائل عمده ژئوپلتيك رفراندوم مى پردازم.
 عنوان اين رفراندوم " استقلال كردستان عراق " است. اما با توجه به اينكه كردستان عراق داراى محدوده جغرافياى دقيقى نيست، يا به عبارتى مرزهاى اين قلمرو هنوز روشن نيست، اين پروژه نمى تواند در ظرفيت و قامت فعلى به اهداف خود برسد. "كردستان عراق" حدود ١٤٠٠ كيلومتر "مرز" مشترك با عراق دارد كه به جرأت مى توان گفت يك كيلومتر از اين مرز قراردادى معين نشده است و صورت حقوقى به خود نگرفته است. طبق اظهارات مسؤلين حكومت اقليم، قرار است رفراندوم علاوه بر استانهاى سه گانه- كه  صد در صد تحت حاكميت حكومت اقليم است، در گستره بزرگترى در مناطق محل نزاع يا دستكم نامتعين از نظر حقوقى برگزار شود كه با توجه به تهديدات دولت مركزى عراق چندان عملى به نظر نمى رسد. ظاهراً مناطق" اعراب سنى نشين " همجوار با حكومت اقليم تمايل دارند در رفراندوم شركت كنند و تمايل عمومى ترى دارند كه در نزاع سياسى با " كردها" كنار آيند. اما در مقابل مناطق همجوار " شيعه نشين" كه بخشى از آنان " كردهاى فيلى" يا " كردهاى شيعه" هستند، چندان تمايلى به استقلال كردستان ندارند و بالقوه مى توانند از سوى دولت مركزى عراق اهرم فشار و يا حتى تهديدى عليه اقليم كردستان به شمار آيند.
مى توان گفت كه تكليف هنوز روشن نيست: آيا " كردستان عراق" يك قلمرو جغرافيايى مشخصى است كه از فلان نقطه شروع و به بهمان نقطه ختم مى شود و در اين قلمرو " اقليت" هاى قومى ديگرى وجود دارند كه خارج از هر تصميم سياسى جزو ساكنين كردستان عراق هستند؟ حكومت اقليم كردستان تلاش مى كند اين تصوير از خودش ارائه دهد و اصولاً موازييك قومى از جاذبه هاى پروژه هاى سياسى دوران جديد هستند، اما در جامعه اى كه هنوز " شهروند" به معناى بورژوايى كلمه وجود ندارد، و همه چيز تابعى از قدرت مالى و زور اسلحه است، اين جاذبه ها رنگ مى بازد و مى تواند برعكس عمل كند. به طور مثال وجود " تركمن زبانها" در كردستان عراق كه تاكنون از جاذبه هاى اين موزاييك قومى به شمار مى آمده، مى تواند به كارتى خطرناك در دست دولت تركيه تبديل شود.
اين پرسش را مى توان به شكل ديگرى مطرح كرد: آيا كردستان عراق فراتر از يك قلمرو جغرافيايى شامل كل كردهاى عراق مى شود؟ و اينجاست كه مسأله فيلى ها مى تواند اوضاع را پيچيده تر كند. وضع فيلى ها با جمعيت تقريبى دو و نيم ميليون نفر كه عمدتاً در بغداد و مناطق مرزى ايران از خانقين تا بصره زندگى مى كنند، در اين ميان مشخص نيست: دولت مركزى عراق در يك ارزيابى شتابزده تهديد كرده است كه اگر فيلى ها در اين رفراندوم شركت كنند، تابعيت عراقى از آنان سلب مى شود و از سوى ديگر فيلى ها از تبعيض سيستماتيك احزاب كردى عليه خود سخن مى گويند. فيلى ها در دوران بعث از جمله قربانيان مضاعف سياستهاى فاشيسم قومى بعث بودند كه به خاطر " شيعه" و " كرد" بودن تاريخى خونين را با خود حمل مى كنند و اكنون هم از حلقه هاى ضعيف زنجير قدرت در عراق هستند.
با توجه به فاكتورهايى كه در بالا به آن اشاره رفت، مسأله رفراندوم و بخصوص استقلال كردستان عراق  داراى جوانب حقوقى و ژئوپلتيك گسترده اى است كه هنوز روشن نشده است. گرچه رفراندوم را مى توان يك قدم مهم و يك شاخص به عنوان خواست و اراده عمومى جامعه كردستان در نظر گرفت و تا جاييكه اراده عمومى جامعه را نمايندگى كند، مشروع  و باید از ان حمایت کرد، اما عراق مسائل و كشمكش هاى سياسى- اجتماعى گسترده اى دارد كه تعيين تكليف ارضى يا قومى در آن به سادگى ممكن نيست. استقلال كردستان عراق نيازمند يك پلاتفرم  با افق روشن و مطالبات راديكال است كه مى تواند هم روند را آسانتر كند و هم آينده اى بهتر براى كردستان و عراق رقم بزند. این افق را باید به جامعه دادو مردم را پشت آن بسیج کرد.!

Share

 

مسئول سایت حزب

این آدرس ایمیل توسط spambots حفاظت می شود. برای دیدن شما نیاز به جاوا اسکریپت دارید

کمیته خارج کشور حزب حکمتیست

این آدرس ایمیل توسط spambots حفاظت می شود. برای دیدن شما نیاز به جاوا اسکریپت دارید

کمیته کردستان حزب حکمتیست
این آدرس ایمیل توسط spambots حفاظت می شود. برای دیدن شما نیاز به جاوا اسکریپت دارید

دفتر مرکزی حزب حکمتیست

این آدرس ایمیل توسط spambots حفاظت می شود. برای دیدن شما نیاز به جاوا اسکریپت دارید

Tel:+46762349683