ستون آخر،
ایران میلیونها ترانه دارد، ترانههای آزادی و برابری!
سیاوش دانشور
فیلم مستند “ترانه” تاکنون بیش از ۲۴ میلیون بازدید کننده در پلاتفرمهای مختلف داشته است. ترانه علیدوستی یک زن هنرپیشه و سلبریتی است اما موضعگیری و انتخاب سیاسی اش را آگاهانه اعلام میکند و بقولی صریح و روشن میگوید “چیزی برای از دست دادن ندارم” و تازه دارم می فهمم “مردمی بودن یعنی چه”. اقدام ترانه شجاعانه و انقلابی و حمایت از جنبشی است که در جامعه ایران ریشه دار است. او میتوانست ساکت بماند و از امتیازات و رانت های بالایی ها و مشخصا اصلاح طلبان برخوردار باشد. ترانه انتخاب دیگری کرده است که با نسل جوان و زنان شورشی علیه نظم ضد زن همخوانی دارد. ترانه میگوید این “انقلاب” است که بیرون محل زندگی من رخ میدهد و من نمیتوانم بی تفاوت باشم.
دلیل حمایت وسیع از ترانه چند مسئله ساده است: صمیمانه حرف میزند، هزینه بیماری و زندانی اش را عادی جلوه میدهد و برای عواقب حرفهای کنونی اش آماده است. اما مخالفت رژیمیها در مطبوعات داخل و بخشی از اپوزیسیون راست علیه وی نیز ناشی از ترس و رقابت است. آنها با حضور هر شخصیتی در مبارزه سیاسی احساس تهدید میکنند. وی کسی است که قبول نکرد، تا حد مرگ رفت اما نابود نشد، تسلیم نشد و امروز میگوید چیزی ندارم از دست بدهم و دیگر حجاب اسلامی برسر نمیکنم و حاضر نیستم هیچ فیلمی با حجاب بازی کنم. ترانه بازتابی از یک اعتراض قدیمی و قوی انقلابی است که جامعه را فی الحال قطبی کرده است. شکافی که با نفی حکومت و سقوط آپارتاید جنسی و اسلامی میتواند پر شود.
واکنشهای منفی و غرولندها علیه ترانه علیدوستی قبل از اینکه بیشتر علیه خود ترانه و سابقه و حرفهای امروش باشد، بیشتر در باره “عدم تحمل نه شنیدن” است. عده ای نمیتوانند بشنوند که کسی دیگر تحمل ندارد و “نه” میگوید. ترانه را اگر انتزاع کنید به همین نکته دیرآشنا میرسید. ترانه حرف کسانی را زد که یا امکان گفتنش را ندارند یا شبیه حرفهای بسیاری از زنان و مردان است. اما برای حکومتی ها چهره ای است که قبول نکرد، نه گفت، اما سقوط نکرد و امروز بعد از مریضی طولانی تولد تازه ای یافته است.
ترانه راه دیگری را انتخاب کرد که جامعه انتظار دارد هر بازیگر سینما و ورزشکار و هنرمند همین کار را بکند. عده ای میگویند شاید از “خودشان” است، “خائن” است، سلبریتی است، برخی میگویند او “قهرمان” است. شاید بعدتر بیشتر روشن میشود که هیچکدام از این ادعاها مربوط نبودند، سخنان ترانه تنها یک نشانه دیگر از یک شکاف عظیم اجتماعی که آشکار شده و هرروز از زبان و عمل و ابتکار فرد یا افرادی بیرون میزند.
۲۷ دسامبر ۲۰۲۵